60'lar, 70'ler ve 80'ler / Mezardaki Ses

"Ve en sonunda göreceğin aşk, o güne kadar verdiğin aşka eşit olacaktır." - The Beatles (The End)

5 Kasım 2015 Perşembe

Aşık Ol, Şiir Yaz, Sahnelere Çık, Muhalefet Et !


Bu sabah arabada giderken Because the Night çalıyordu fakat Patti Smith yerine başkası söylüyordu. Hani utanmasam telefonu açıp "dj bey kim söylüyordu" diyecektim; vazgeçtim. Cessie'ye sözüm vardı; bir gün de Patti Smith'e dair bir şeyler yazacaktım ve işte buradayız. Neredeyse altıncı seneyi dolduruyorum blogumda ve uzun süredir takipçim olanlar bilir; Patti Smith benim yıldız kadromdadır. Şarkı sözlerinden tutun da yazdığı romanlara, muhalif çıkışlarına ve hoş sohbetine kadar hayranı olduğum bir kadın. Her zaman bohem, her zaman muhalif. Beat edebiyatını çok seviyor. Doğu'ya Yolculuk, Moby Dick, Vahşi Oğlanlar, Uluma, Illuminations, Mutlu Prens, Dalgalar, Mutlu Ölüm de en sevdiği kitaplardan bazıları (listenin gerisi).

"Her akşam yatmadan önce, bilet edinir piyango kazanırım
Denizden inciler çıkarırım, paraya çevirir ve ihtiyacın olan her şeyi alırım" - Free Money

2010 yılında çıkardığı ve kendi hayatını konu edinen romanı Just Kids ile geniş kitlelerce de tanınan Patti Smith, punk müziğin büyükannesi olarak da anılıyor. New York'un yeraltı müzik dünyasının gediklilerinden; Lou Reed'in arkadaşı, Michael Stipe'ın kankası, William Burroughs'un takipçisi, Bob Dylan'ın turne yoldaşı ve daha nicesi. Proto-punk, yani punk'ın öncülü müzik türünün öncülerinden biri.

"İsa başkasının günahları için öldü, benimkiler için değil" - Gloria

Normalde şarkıcı olma gibi bir niyeti yokken Robert'ın teşvikiyle yazdığı şiirleri bestelemeyi denemiş. Sonuç mu ? Kapağında Frank Sinatra'ya özenerek verdiği efsanevi pozla ve Beat şairlerinin yolunu takip ederek yazdığı sözlerle nesiller boyu sayısız şarkıcıya ilham kaynağı olacak kadim punk albümü Horses dünyaya geldi. Kırk yıl geçmesine rağmen hala tartışılan, dinlenilen ve paylaşılan bir eser. Yıl ise 1975. Henüz Sex Pistols albüm çıkarmamış, Ramones fırtınasının ise bulutları yeni toplanmakta. Redondo Beach ve Land sekiz şarkılık bu "küçük dev" albümün dikkat çeken şarkılarından bazılarıydı.

 
Dünyanın belki de en muhalif, en kirli müziğinin fitilini ateşleyen kadından sekiz şarkıdan daha fazlası bekleniyordu şüphesiz. Horses'ın başarısından sonra arkasına taktığı grubuyla çıkardığı ve Fransız şair Arthur Rimbaud'ya ithaf ettiği Radio Ethiopia'ydı herkese vereceği cevap; nehre işeyen, vahşi bir kadın olarak dönmüştü müziğe. Punk müzikten daha sert bir mecraya kayan sounduyla oldukça tartışmalıydı albüm. On dakikalık fazlasıyla deneysel Radio Ethiopia şarkısıyla birçok eleştiriye maruz kaldı. Çok sevdiğim Ask the Angels ve diskografisinin en safkan punk şarkılarından Pumping de albümün öne çıkan şarkılarındandır.

"Ne zaman inişe geçiyorsun ? Ne zaman geri döneceksin ?
Hisset, kalbimin genleşmesini hisset; sen ve senin yabancı kolların" - Distant Fingers

1978 yılında Patti Smith'in başyapıtı olarak kabul edilen ve içinde Bruce Springsteen'le yazdığı Because the Night'ın da bulunduğu Easter, müzik dünyasına bomba gibi düşer. Radyolarda sıkça çalınmaya başlayan Patti, Billboard listelerinde bile ilk yirmidedir. Artık herkes tarafından bilinen rockstarlardan birine dönüşmüştür. Easter, bence diskografisinin en benzersiz işlerinden biridir çünkü ne ararsanız vardır. Şiir gibi okuduğu parçalar, sonuna kadar punk şarkılar ve can yakıcı balladlar. Törensel Ghost Dance ve belki de gelmiş geçmiş en baba punk marşı olan Rock N' Roll Nigger da cabası ! Patti'nin en sert albümüne merhaba deyin. Albümün kartonetinde not düşülen isimlerin bazıları şöyle; Arthur Rimbaud, Bernardo Bertolucci, Jean-Luc Godard, Charles Baudelaire ve Little Richard. Hepsi de sevdiğim kişiler.

"Uyandım, huzur dolu uzanıyorum; dizlerim güneşe doğru açık
Onu düşlüyorum ve o beni kampaya çoktan hazır
Kalben, kalben, kalben, Müslümanım, kalben, Amerikanım ve ben suçsuzum" -  Babelogue

Kısmen gölgede kalan Wave albümünden sonra yayınladığı Dream of Life ile kendinden yeniden söz ettirmeyi başaran Patti, albümde yer alan People Have the Power'la aktivist yönü ön plana çıkar. O güne kadar edebiyata düşkün bir punk şarkıcısı iken bu şarkısı binlerce insan hakları savunucusunun diline pelesenk olmuştur ve uzun yıllar da kendisi bifiil aktivistliğe devam etmiştir kararlı biçimde.

"Deniz geri döner denize, gökyüzü ise gökyüzüne
Seninle beraberken, bir düşün yaşamında mıyım ?" - Dream of Life

Virginia Woolf'un der ki, "yaşam düştür, uyanmak öldürür". Patti için de bu düş zor bir yolculuk olmuş. En yakın arkadaşı, sokaklardan ve uyuşturucudan beraber kurtulduğu, fotoğraf sanatçısı Robert Mapplethorpe'u kanser belasına kurban verir. Hemen bir kaç sene içerisinde de kocası Fred, erkek kardeşi Todd, sempati beslediği Kurt Cobain, albümünde çalıştığı Jeff Buckley, fikir hocası William Burroughs ve yoldaşı Allen Ginsberg ölür. Fakat o pes etmez. Müziğe tutunur. Dostları -özellikle de Michael Stipe- onun müziğe dönmesini sağlar. Benim en sevdiğim albümü Gone Again de böylesi üzücü bir dönemin meyvesidir. Sekiz yıl sonra müzik dünyasına geri dönen Patti, her zamanki gibi sert olsa da bu hüzünlü albüme yaylılar ve akustik gitar hakimdir. R.E.M'in albümüne konuk olması da tam bu zamana denk düşer.


Punk müziğin geçerliliğini yavaş yavaş kaybettiği bir dönemde Patti de rotayı dönemin popüler müzik türü olan alternatif rocka kırar ve içerisinde bir tane de Allen Ginsberg şiiri barındıran en karanlık albümü Peace and Noise'u 1997 yılında çıkarır; Eylül sonudur. Hemen arında da içinde Strang Messengers bulunan Gung Ho vardır.

"Çocuklar, her yerde çocuklar; hediyelik eşya niyetine ruhlarını satıyorlar" - Glitter In Their Eyes

Dört bir yanda patlak veren terör saldırıları, Irak'ın emperyalist güçlerce işgali ve artan İsrail zulmüyle yoğrulan bir dünyada Patti gibi birinin sessiz kalması beklenemezdi. İsrail dozerlerinin gözünü kırpmadan ezdiği Rachel Corrie anısına yazdığı Peaceable Kingdom ve kendi çocuğuna öğütlerde bulunduğu Cartwheels ile Trampin' dikkat çeken bir albümdü.

"Şehrimiz için bir ninni, Bağdat ninnisi; uykuya git, uyu çocuğum, uyu, uyu, kaç, kaç
Gönderdiniz ışıklarınızı, bombalarınızı; şehrimizin ortasına gönderdiniz, şok ve dehşet
Kaçık bir televizyon şovu gibi, medeniyetin beşiğini soyuyorlar !
Savunmasız komşuna sessiz kalma; sessiz kalma, elini uzat" - Radio Baghdad

İsrail tarafından bombalanan Lübnan için yazdığı Qana şarkısını ve Guantanamo'da dört yıl hapsedilen Türk kökenli Alman vatandaşı Murat Kurnaz için Without Chains şarkısını ertesi yıl sitesinden yayınlayan Patti, bir yıl sonra başka şarkıcıların parçalarını yorumladığı Twelve'le sevenlerini karşılar ve Nirvana, The Rolling Stones, Jimi Hendrix, Stevie Wonder, The Doors, R.E.M, Lou Reed şarkılarına yeni bir soluk getirir.

Beş yıllık sessizliğin ardından çıkardığı Banga ile köklere dönüş yapan Patti, daha uzun yıllar rock sahnesinden inmeye niyetli olmadığını kanıtlar.

Müzik olunca konu zamanın nasıl geçtiğini farkedemiyorum; yine fazlasıyla uzun bir yazı olmuş. En iyisi ben susayım ve Patti'ye kulak verelim.

10 yorum:

  1. Gece gece ne güzel oldu yazını görmem hem de Patti Smith hakkında :) Her ne kadar şarkıcılığı bana hitap etmese de şairliği , yazarlığı ve tabiki hayata duruşunu çok beğeniyorum.Hatta şunu açıkça söylebilirim ki eğer Çoluk Çocuk kitabını daha önce yazsaydı , daha önce okuyabilme imkanım olsaydı,Gençlere verdiği tavsiyelerini daha önce duyabilseydim hadi onu da geçtim onun kadar cesur ve mücadeleci olabilseydim ,.eminim daha farklı yerlerde olurdum. Kitaplarındaki şiirlerindeki o naiflik kendine has bir üslubu belki kendine has yaşayışından kaynaklıdır belki de herkesin özendiği istediği, Sadece hissederek yaşama biçimini benimsemesindendir ..
    Robert ile olan bağlarını da çoluk çocukta kitabında daha iyi gözemleyebildik kendi adıma aralarındaki bağı anlayabildiğimi düşünüyorum bazen dostluklara sığmayan aşk 'lar vardır her durum ve şarta kendiliğinden evirilir. Aramızdan hiç ayrılmasını istemediğim kişilerden biri O hep olsun ve şiirlerini yazmaya devam etsin ..

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Zevkleri benimle fazlasıyla örtüşüyor; Morrissey gibi. Kitap listesini gördüğümde ilk tepkim; "bunların çoğunu ben de seviyorum yahu" olmuştu. Beat edebiyatına düşkün, Pasolini seviyor, Godard seviyor daha ne :) Zamanında bir mim vardı; en yakın arkadaşın hangi ünlü şarkıcı olmalı gibisindendi soru, yanıtım Patti'ydi. Kafalarımız uyuşuyor; tek eksiğim hiçbir zaman onun kadar cesur olamayışım (maalesef). Sahnede izleyemediğime hayıflandığım birisi. Onun şiirlerini ve parçalarını dünya gözüyle seyretmek isterdim, belki gelir yine.

      Sil
  2. Çok mutlu oldum yazıyı görünce. Çok seviyorum fakat çok az tanıyorum Patti Smith'i, hiç araştırmam şarkıların, müziğin mutfağını. Bir sürü şey öğrenmiş oldum bu sayede. Peace and Noise efsane bence, Wawe de en sevdiklerimden. *.*

    Perfect Day'i Patti Smith'den dinlemeyi Lou Reed'den dinlemekten daha çok seviyorum, yeryüzünün en güzel coverlarından biri bence.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Gone Again favorim olsa da ikincisi de Peace and Noise'dur; çünkü dediğin gibi efsane. Waiting Underground, Blue Poles ve Dead City var ! :) "Holy Istanbul"lu Ginsberg şiirini de unutmamalı. Wave'deki Dancing Barefoot çok güzel.

      Kesinlikle öyle. Twelve'teki yorumların çoğu ilk yorumlardan daha başarılı. Helpless, Changing of the Guards, Smells Like Teen Sprit ve Pasttime Paradise da çok iyi değil mi ? :) Gimme Shelter da -neredeyse- Stones yorumu kadar heyecan verici.

      Sil
    2. Pasttime Paradise benim için Patti Smith ile o kadar özdeş ki onun şarkısıymış gibi geliyor ahah.

      Sil
  3. 10.000 Maniacs söylüyor olabilir zira bence en güzel coverıdır şarkının.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Teşekkür ederim sanırım Maniacs'tı :)

      Sil
  4. Yazılarınızı okumaya bayılıyorum, sayenizde yine bolca şey öğrenmiş ve keşfetmiş oldum :) Başlık gerçekten kendisini anlatıyor gördüğüm kadarıyla, gerçekten hayran kalmamak elde değil.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Mutlu etti beni yorumunuz :) Her şeyin hızlıca tüketildiği, samimiyetin kaybolduğu bir ortamda kendisinden hala ödün vermemesi Patti'yi fazlasıyla ayrıcalıklı kılıyor.

      Sil